Qora choy va koʻk choy: ishlab chiqarilishi, taʼmi, kofeini va qoʻllanilishi

Qora choy ham, koʻk choy ham bir xil oʻsimlikdan — Camellia sinensis choy butasidan olinadi (NCCIH). Haqiqiy farq bitta bosqichda: qora choy buraladi va oksidlanishga qoldiriladi, koʻk choy esa oksidlana olmasligi uchun boshidayoq qizdiriladi (Tanaka, 2009). Ushbu qoʻllanmada qora va koʻk choyni bargdan piyolagacha — Vyetnam shimolida ularni qanday ishlab chiqarayotganimiz asosida — taqqoslaymiz va xaridorlar har biri uchun nimalarni tekshirishi kerakligini sanab oʻtamiz.

Bir xil bargdan ikki yoʻl

Qora choy: soʻlitish, burash, oksidlanish

Qora choy uchun bargni soʻlitish tarnovlarida soʻlitamiz: barg burashga yetarli darajada yumshaguncha bir necha soat davomida undan havo puflab oʻtkaziladi. Soʻngra ortodoks burash mashinalari uni buraydi yoki CTC liniyasining tishli valiklari uni granulalarga kesadi. Har ikki holda ham hujayralar yoriladi va tirik bargda bir-biridan ajralgan holda turadigan katexinlar bilan oksidlovchi fermentlar aralasha boshlaydi (Tanaka, 2009). Salqin, nam xonada barg avval mis rangiga, soʻng toʻq qoʻngʻir rangga kiradi. Issiq havo oksidlanishni toʻxtatadi va choyni quritadi. Bojxona tariflarida qora choy hamon «fermentlangan» deb ataladi (UK Trade Tariff), biroq aslida bu bargning oʻz fermentlari taʼsirida yuz beradigan oksidlanishdir.

Koʻk choy: fiksatsiya, burash, quritish

Koʻk choyda issiqlik birinchi keladi. Yangi barg bugʻda ishlov beriladi yoki qozonda qovuriladi (NCCIH), issiqlik esa undagi fermentlarni faolsizlantiradi. Bu bosqich fiksatsiya yoki kill-green deb ataladi. Keyin barg buraladi va quritiladi. Shakli yirik, ochiq barglardan tortib zich, gunpowder choyiga oʻxshash oʻramlargacha boʻladi — bunga Madina koʻk choyimiz misol. Fermentlar erta toʻxtagani uchun koʻk choy polifenol tarkibini yangi bargnikiga yaqin holda saqlab qoladi (Tanaka, 2009).

Qora choy va koʻk choy: qisqacha taqqoslash

Manbalar: FDA (kofein), Harvard va Tanaka, 2009 (polifenollar), UK Trade Tariff (HS kodlari). Konteynerga yuklash hajmlari — bizning oʻz maʼlumotlarimiz.

Barg navlari: nomi bir xil, bargi boshqa

Elaklar ikkala choyni ham barg oʻlchami va shakliga qarab navlarga ajratadi; nav sifat bahosi emas. OP, OPA, Pekoe, PS, BPS, fannings, choy changi va poya navlari bizning ortodoks qora choy assortimentimizda ham, koʻk choy assortimentimizda ham bor. FBOP, BOP va CTC navlari faqat qora choyda, Madina, BOM va Snow Shan esa faqat koʻk choyda uchraydi.

Bir xil nom turli bargni anglatishi mumkin. Qora Pekoe yaxshi buralgan, qora va ogʻir boʻlib, toʻq sariq-qizil damlama beradi; koʻk Pekoe esa yaxshi oʻralgan, yorqin yashil boʻlib, yashil damlama beradi.

Konteynerga qancha choy sigʻishini choy turi emas, balki barg oʻlchami va shakli belgilaydi. Standart qadoqlashda 40 futlik high cube konteynerga ikkala choy turida ham taxminan 17 tonna OP, 26 tonna fannings va 28 tonna choy changi sigʻadi. Eng katta farq PS da: qora choyda taxminan 18 tonna, koʻk choyda esa 22 tonna. Qadoqlash va yuklash sahifasiga qarang.

Piyolada: damlama, xushboʻylik va taʼm

Teaflavinlar — toʻq sariq-qizil pigmentlar, tearubiginlar esa qora choyga rangining katta qismini beradi (Leung, 2001; Tanaka, 2009). Bizning ortodoks navlarimiz toʻq sariq tusli oltin-qizgʻish damlama beradi. Ularning xushboʻyligi jonli va gulli, taʼmi esa sitrus notalari bilan solodsimon va tetiklantiruvchi. CTC navlari tezroq damlanadi, damlamasi quyuqroq, yoqut-qizil boʻlib, sut va shakarga bardosh beradigan darajada kuchli.

Koʻk choy yangi bargning yashil rangini koʻp jihatdan saqlab qoladi. Bizning navlarimiz yorqin sariqdan (OP, OPA) yorqin yashilgacha (Pekoe, BOM) rangdagi damlama beradi. OP kuchli va oʻtsimon, aniq achchiqlik va yengil taxirlikka ega. Shimoliy Vyetnam togʻlarida dengiz sathidan 1000 metrdan baland joylarda oʻsadigan yovvoyi daraxtlardan olinadigan Snow Shan yumshoqroq, gulli va biroz yongʻoqsimon taʼmga ega.

Kofein va antioksidantlar: tadqiqotlar nima deydi

Odatiy qiymatlarga koʻra qora choyda kofein koʻproq: AQSH FDA maʼlumotiga koʻra, 12 fl oz (355 ml) qora choyda taxminan 71 mg, koʻk choyda esa 37 mg kofein bor. 20 xil tijoriy choy oʻrganilgan tadqiqotda har 6–8 oz porsiyada 14–61 mg kofein aniqlangan, choy turiga qarab aniq qonuniyat kuzatilmagan; damlash vaqti muhim boʻlgan (Chin, 2008). Nav (zarracha oʻlchami), choy paketchalari, choy miqdori va damlash vaqti ham piyolaga qancha kofein oʻtishini oʻzgartiradi (Astill, 2001).

Ikkala choyda ham polifenollar bor, lekin ular turlicha. Koʻk choy oʻz katexinlarini, asosan EGCG ni saqlab qoladi (Harvard). Qora choyda oksidlanish katexinlarni teaflavinlar va tearubiginlarga aylantiradi (Tanaka, 2009). Laboratoriya sinovida qora choy teaflavinlari antioksidant sifatida koʻk choy katexinlaridan kam boʻlmagan kuch koʻrsatgan (Leung, 2001). Bu odamlar uchun foydasini isbotlamaydi. AQSH Milliy sogʻliqni saqlash institutlari tarkibidagi NCCIH koʻk choy va salomatlik boʻyicha tadqiqotlarda taʼsir izchil boʻlmagani yoki kichik ekanini qayd etadi. Biz choylarimiz uchun salomatlikka oid hech qanday daʼvo qilmaymiz.

Har bir choy qanday qoʻllaniladi

• Qora choy: choy paketchalari uchun CTC PF va PD yoki ortodoks BPS, PS va F1; sutli choy, bubble tea va masala choy uchun PD, F1 va choy changi; nonushta aralashmasi asosi sifatida PF; Earl Grey choyimizda OPA, PS, TH va poya; sochma choy sifatida OPA, OP va Pekoe.
• Koʻk choy: sochma choy sifatida OP, OPA, Pekoe va Madina; xushboʻylantirilgan choy uchun OP, masalan, yasminli OP koʻk choyimiz; choy paketchalari va ekstrakt uchun BPS, PS, fannings va choy changi.

Vyetnamdan xarid qilishda nimalarni tekshirish kerak

Vyetnam ikkala choyni ham oʻxshash hajmlarda eksport qiladi: 2023-yilda taxminan 51 100 tonna yirik qadoqdagi qora choy va 53 900 tonna yirik qadoqdagi koʻk choy joʻnatilgan, koʻk choyning taxminan 71 foizini Pokiston olgan (WITS, qora choy; WITS, koʻk choy). FAO maʼlumotlariga koʻra, koʻk choy eksportchilari orasida Vyetnam faqat Xitoydan keyin ikkinchi oʻrinda turadi (FAO).

Qaysi choy boʻlmasin, ikki qoʻshni navning namunalarini mijozlaringiz choy ichadigan usulda yonma-yon damlang. Tasdiqlangan namuna buyurtma uchun standart boʻladi. Keyin quyidagilarni tekshiring:

• Qora choy: ortodoks yoki CTC; damlama rangi va yorqinligi; agar bozoringizda choyga sut qoʻshilsa, sut bilan kuchi; tolasi kam, bir tekis barg yoki granula. Choy paketchalari uchun zarracha oʻlchami va namlikni kelishib oling.
• Koʻk choy: quruq barg va damlama rangining namunaga mosligi hamda bozoringiz qabul qiladigan achchiqlik darajasi. Ishlab chiqarilgan sanani va vakuumli alyuminiy paketlar kabi germetik qadoqni soʻrang. USDA tadqiqotida 20 °C da olti oy davomida koʻk choy paketchalaridagi katexinlar miqdori muntazam kamaygan (Friedman, 2009).
• Hujjatlar: qora choy va ulun kabi qisman fermentlangan choy HS 0902,30 (3 kg gacha boʻlgan qadoqlar) yoki 0902,40 ga, koʻk choy esa 0902,10 yoki 0902,20 ga kiradi. Kelib chiqish sertifikati, fitosanitar sertifikat, tahlil sertifikati hamda SGS yoki Dai Viet Control tekshiruvlari yoki Eurofins laboratoriya tahlilini kelishib oling. Qoldiq miqdorlarining ruxsat etilgan chegaralari (MRL) hali ham bozorga qarab farq qiladi (FAO). Yen Bai fabrikamiz Vinacontrol tomonidan ISO 22000:2018 boʻyicha sertifikatlangan (sertifikat № 31905-FSV).
• Yuk tashish: navga qarab bir 40HC ga 13–28 tonna. Qora va koʻk choy navlarini bitta aralash konteynerda joʻnatish mumkin.

Koʻp beriladigan savollar

Qora choy va koʻk choy bir xil oʻsimlikdan tayyorlanadimi? Ha, ikkalasi ham Camellia sinensis oʻsimligidan olinadi. Bizning qora va koʻk choylarimiz Vyetnam shimolining bir xil viloyatlaridan keladigan bargdan tayyorlanadi; faqat qayta ishlash usuli farq qiladi.

Qora choyda koʻk choyga qaraganda kofein koʻproqmi? Odatda shunday: 12 fl oz hisobida taxminan 71 mg va 37 mg (FDA). Amalda esa ikkala choyning koʻrsatkichlari kesishadi, chunki nav, choy miqdori va damlash vaqti muhim.

Koʻk choy qora choydan foydaliroqmi? Aniq javob yoʻq. Ularning polifenollari turlicha, ammo laboratoriya sinovida antioksidant kuchi oʻxshash chiqqan, odamlarda oʻtkazilgan tadqiqotlar esa izchil boʻlmagan yoki kichik taʼsirni koʻrsatadi.

Sutli choy uchun qaysi biri yaxshiroq? Qora choy. CTC PD va PF, F1 hamda choy changi navlari tez va quyuq damlanadi, sut va shakar qoʻshilganda ham kuchini yoʻqotmaydi.

Qora va koʻk choyni bitta konteynerda buyurtma qilsam boʻladimi? Ha, qora va koʻk choy navlarini bitta aralash konteynerda joʻnatish mumkin. Koʻpgina xaridorlar bitta navdan sinov buyurtmasi bilan boshlab, keyin aralash konteynerga oʻtadi.

Qora va koʻk choy namunalari

Qora choy va koʻk choyni solishtirishning eng yaxshi usuli — ularni oʻz piyolangizda sinab koʻrish. Ortodoks qora choy va koʻk choy navlarimizdan tanlang, soʻng navlar, miqdor va manzil portini koʻrsatib, biz bilan bogʻlaning. Biz namunalarni spetsifikatsiya varagʻi bilan yuboramiz.